Chiếu sáng sân thể thao: cột cao, đèn pha high power, bố trí

Chiếu sáng sân thể thao là một trong những dạng chiếu sáng khó nhất, vì vừa phải đủ sáng cho vận động viên và trọng tài, vừa phải đảm bảo khán giả và camera quan sát tốt, lại không gây chói hay lọt sáng sang khu dân cư xung quanh. Sân bóng đá, sân tennis, sân bóng chuyền, sân cầu lông ngoài trời hay sân bóng rổ đều đòi hỏi cách bố trí cột và đèn pha khác nhau. Bài viết này giới thiệu các nguyên tắc cơ bản về chiếu sáng sân thể thao bằng cột cao và đèn pha LED high power, giúp chủ đầu tư và ban quản lý công trình nắm được bức tranh chung trước khi làm việc với tư vấn thiết kế.

Yêu cầu đặc thù của chiếu sáng sân thể thao

Khác với đường phố, sân thể thao có đối tượng quan sát di chuyển nhanh, như quả bóng, cầu thủ, vợt. Do đó chiếu sáng phải đạt mức sáng đủ cao trên toàn mặt sân, đồng đều và hạn chế bóng đổ gắt. Thủ môn và cầu thủ thường phải nhìn lên cao theo quả bóng, nên đèn không được gây chói khi ngước nhìn. Mức sáng yêu cầu phụ thuộc vào môn thể thao và cấp độ thi đấu: sân tập luyện phong trào, sân thi đấu, hay sân có truyền hình. Cấp độ càng cao, yêu cầu về độ rọi, độ đồng đều và chất lượng ánh sáng càng khắt khe.

Những tiêu chí thường được xem xét gồm:

• Độ rọi trung bình trên mặt sân theo từng môn và cấp thi đấu.
• Độ đồng đều ánh sáng, tránh vùng sáng tối xen kẽ.
• Hạn chế chói lóa cho vận động viên, trọng tài, khán giả.
• Hạn chế ánh sáng lọt ra ngoài khu vực sân (light spill) để không gây phiền hà cho dân cư.
• Chất lượng màu sắc, đặc biệt nếu có quay phim, truyền hình.

Yêu cầu cụ thể cần lấy từ tiêu chuẩn của môn thể thao, liên đoàn hoặc hồ sơ thiết kế của dự án. NEWSUN không đưa ra con số chung khi chưa có thông tin của từng sân.

Cột cao và vị trí đặt cột

Bố trí bốn góc hay hai bên

Với sân bóng đá, hai kiểu bố trí phổ biến là bốn cột đặt ở bốn góc sân và các cột dọc hai bên đường biên. Kiểu bốn góc tiết kiệm số cột nhưng cần cột cao và đèn pha công suất lớn, góc chiếu hẹp để ánh sáng đến được tâm sân. Kiểu dọc hai bên cho ánh sáng đều hơn, ít chói cho thủ môn nhưng tốn nhiều cột hơn. Sân tennis, bóng chuyền, cầu lông và sân mini thường dùng các cột đặt dọc hai bên, không đặt ở hai đầu sau lưng vận động viên khi họ nhìn lên.

Chiều cao cột

Chiều cao cột liên quan trực tiếp đến góc chiếu. Cột quá thấp tạo góc chiếu nhỏ, dễ gây chói cho người chơi và khán giả; cột cao hơn giúp góc chiếu hợp lý nhưng làm tăng chi phí kết cấu, móng và khó bảo trì hơn. Sân nhỏ có thể dùng cột 8–12 m, sân lớn thường cần cột cao hơn. Hãy để tư vấn chiếu sáng tính toán dựa trên kích thước sân, loại đèn và vị trí đặt cột. Catalogue NEWSUN có cột đa giác DG14 cao 14 m, tôn dày 4 mm, thích hợp làm cột đèn pha cho sân và quảng trường.

Cột giàn đèn nâng hạ giúp bảo trì dễ hơn

Đèn pha trên cột cao rất khó bảo trì nếu phải trèo hoặc dùng xe nâng người. Cột giàn đèn nâng hạ cho phép hạ giàn đèn xuống tầm với để kiểm tra, lau chùi, thay bộ đèn rồi kéo lên lại, đảm bảo an toàn cho nhân viên bảo trì. Đây là giải pháp được nhiều sân thể thao, bến bãi và quảng trường lựa chọn.

Đèn pha LED high power: lựa chọn và thông số

Hiện nay đèn pha LED dần thay thế đèn halogen và đèn metal halide trong chiếu sáng sân thể thao nhờ bật sáng tức thì, tuổi thọ dài và dễ điều khiển. Catalogue Vietlux của NEWSUN gồm đèn pha LED SMD 30–200 W cấp IP66, đèn pha 100–500 W và đèn pha high power 500–2000 W hiệu suất 125 lm/W, phù hợp sân lớn cần cột cao. Cần xem xét các yếu tố sau khi chọn:

• Công suất và quang thông: đủ để đạt độ rọi yêu cầu với số bộ đèn hợp lý.
• Góc chiếu (beam angle): góc hẹp cho khoảng cách xa, góc rộng cho khoảng cách gần; có thể phối hợp nhiều loại góc chiếu trên cùng cột.
• Cấp bảo vệ IP66 và khả năng chịu mưa, bụi, nhiệt độ cao.
• Tản nhiệt và chất lượng driver: ảnh hưởng đến tuổi thọ khi đèn công suất lớn hoạt động liên tục.
• Chống chói: chóa, tấm chắn hoặc thiết kế quang học giúp giảm ánh sáng trực tiếp vào mắt.
• Nhiệt độ màu: thường chọn ánh sáng trắng trung tính đến trắng lạnh để nhìn rõ quả bóng và đường biên.

Cách tính toán và mô phỏng chiếu sáng sân

Không nên chọn đèn pha cho sân thể thao bằng kinh nghiệm. Quy trình hợp lý gồm các bước sau:

• Xác định môn thể thao, cấp độ thi đấu, có hay không truyền hình.
• Đo đạc kích thước sân và khu vực xung quanh, vị trí nhà dân, đường giao thông.
• Chọn phương án cột (số lượng, chiều cao, vị trí) và loại đèn pha.
• Chạy mô phỏng bằng phần mềm chiếu sáng, kiểm tra độ rọi, độ đồng đều, chói lóa, light spill.
• Điều chỉnh hướng đèn, số lượng đèn đến khi đạt yêu cầu.
• Lập bản vẽ hướng ngắm (aiming) cho từng đèn để thợ lắp đúng góc.

Bản vẽ hướng ngắm thường bị bỏ qua nhưng cực kỳ quan trọng. Đèn pha lắp sai hướng chỉ vài độ có thể làm mặt sân loang lổ hoặc gây chói. Khi lắp đặt, cần định vị và cố định góc đèn theo bản vẽ, sau đó đo kiểm bằng lux kế tại các điểm lưới trên mặt sân.

Kết cấu và an toàn cột cao

Đèn pha, giàn đèn và cột chịu tải gió lớn, nên kết cấu cần tính toán cẩn thận. Cột phải có móng đủ khả năng chịu lực, bích và bulong đúng quy cách, thân cột mạ kẽm nhúng nóng hoặc sơn chống gỉ để chịu thời tiết. Tiếp địa và chống sét là yêu cầu bắt buộc với cột cao đứng đơn độc giữa khu đất trống. Với khu vực hay có bão, hãy trao đổi với đơn vị thiết kế về tải trọng gió, diện tích đón gió của giàn đèn và phương án gia cố. NEWSUN sản xuất các loại cột thép chiếu sáng, cột đa giác, cột giàn nâng hạ và có thể phối hợp thi công móng, lắp dựng cột.

Hệ thống điện và điều khiển cho sân thể thao

Đèn pha công suất lớn tiêu thụ nhiều điện và dòng khởi động đáng kể, nên cần tính đến dây cáp, aptomat, contactor và tủ điều khiển. Tủ có thể chia nhiều nhóm đèn để bật theo mức sáng khác nhau: mức tập luyện, mức thi đấu, mức vệ sinh sân. Cách chia nhóm này giúp tiết kiệm điện khi không cần ánh sáng tối đa. Đèn LED chịu đóng cắt và dimming tốt hơn đèn phóng điện, giúp điều khiển linh hoạt hơn. Đừng quên tính sụt áp trên tuyến cáp dài từ tủ điện đến chân cột, và bố trí bảo vệ chống sét lan truyền.

Chiếu sáng cho sân phong trào và sân nhỏ

Với sân mini, sân cầu lông, bóng rổ hay sân tennis của khu dân cư, trường học, công ty, có thể dùng đèn pha LED 100–500 W trên cột 8–12 m, bố trí hai bên sân. Với những sân nhỏ không có yêu cầu truyền hình, giải pháp này thường đủ dùng và tiết kiệm. Dù quy mô nhỏ vẫn nên kiểm tra độ rọi và độ đồng đều, và chú ý hướng đèn để không chiếu thẳng vào nhà dân xung quanh. Bạn có thể xem danh mục đèn LED của NEWSUN để chọn dòng đèn pha phù hợp.

Các lỗi thường gặp

• Chọn công suất theo cảm tính mà không mô phỏng chiếu sáng.
• Lắp đèn thấp, góc chiếu sát gây chói cho vận động viên và khán giả.
• Bỏ qua light spill, gây phản ánh từ dân cư xung quanh.
• Không có phương án bảo trì cho cột cao, khiến đèn hỏng lâu không thay được.
• Quên tính tải gió, móng và chống sét cho cột cao.
• Lắp đèn không theo bản vẽ hướng ngắm.

Kết luận

Chiếu sáng sân thể thao đòi hỏi sự phối hợp giữa kết cấu cột cao, đèn pha LED high power, hướng ngắm chính xác và hệ thống điện phù hợp. Hãy bắt đầu từ môn thể thao, cấp độ thi đấu và môi trường xung quanh, rồi để mô phỏng chiếu sáng quyết định số cột, chiều cao và loại đèn. NEWSUN GROUP VINA sản xuất cột đa giác, cột giàn đèn nâng hạ, phân phối đèn pha LED Vietlux và thi công điện chiếu sáng. Gọi hotline hoặc Zalo 0924.625.688 để được tư vấn và báo giá theo kích thước sân của bạn.