Máng LED chống nổ cho kho hóa chất, xăng dầu: khi nào bắt buộc

Trong kho xăng dầu, kho hóa chất, xưởng sơn hay khu vực có bụi dễ cháy, một tia lửa nhỏ từ công tắc hay đèn chiếu sáng cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, đèn trong những khu vực này không thể chọn như đèn nhà xưởng thông thường. Bài viết giải thích máng LED chống nổ là gì, hoạt động ra sao, khác máng chống ẩm IP65 ở điểm nào, và quan trọng nhất là khi nào bạn cần dùng bắt buộc. Nội dung dựa trên thông số dòng máng chống nổ và highbay chống nổ Vietlux do NEWSUN Group Vina phân phối, kèm các nguyên tắc kỹ thuật phổ biến. Lưu ý rằng đây là tài liệu tham khảo; quyết định cuối cùng phải dựa trên hồ sơ thiết kế được thẩm duyệt.

Cháy nổ xảy ra khi nào?

Một vụ nổ cần có ba điều kiện cùng lúc: chất cháy (hơi xăng, khí gas, dung môi, bụi mịn dễ cháy) ở nồng độ nằm trong giới hạn nổ, chất oxy hóa (oxy trong không khí) và nguồn gây cháy. Trong ba yếu tố này, người thiết kế điện thường chỉ kiểm soát được nguồn gây cháy: tia lửa điện khi đóng cắt, nhiệt độ bề mặt thiết bị quá nóng, hay phóng điện tĩnh điện. Đèn chiếu sáng là thiết bị luôn bật và nằm trong khu vực, nên phải được thiết kế để không thể trở thành nguồn gây cháy ngay cả khi hơi khí lọt vào bên trong.

Đèn chống nổ hoạt động thế nào?

Đèn chống nổ không phải là đèn không bao giờ nổ, mà là đèn được thiết kế để ngăn nguồn gây cháy bên trong tiếp xúc với môi trường nguy hiểm bên ngoài. Cách thực hiện phổ biến gồm vỏ chắc chắn, chịu được áp lực nếu có nổ bên trong và dập tắt ngọn lửa trước khi lan ra ngoài; hoặc cách ly kín mạch điện để hơi khí không thể lọt vào. Đồng thời, thiết kế phải kiểm soát nhiệt độ bề mặt vỏ đèn không vượt ngưỡng có thể làm cháy chất trong khu vực.

Chính vì vậy, đèn chống nổ thường có thân dày, kín, các mối ghép đặc biệt, đầu cáp vào chuyên dụng và có tem nhãn nhận diện loại bảo vệ. Chúng nặng và đắt hơn đèn thường, nhưng đó là cái giá của an toàn.

Khác biệt giữa chống nổ và chống ẩm IP65

Nhiều người nhầm rằng đèn IP65 kín bụi và kín nước nên đương nhiên an toàn trong kho hóa chất. Thực tế hai khái niệm này khác nhau hoàn toàn. IP65 chỉ nói đèn chống được bụi và tia nước. Nó không đảm bảo bên trong đèn không phát sinh tia lửa hay vỏ đèn không đủ nóng để châm cháy khí, càng không chịu được áp lực nổ. Một đèn IP65 có thể bị khí dễ nổ thấm qua khe nhỏ, bị tia lửa bên trong đánh vào hỗn hợp và gây nổ.

Ngược lại, đèn chống nổ thường đồng thời có cấp bảo vệ IP cao để chống bụi nước, vì môi trường kho hóa chất cũng nhiều bụi và ẩm. Theo catalogue Vietlux, máng chống nổ dùng bóng T8 từ cấu hình 1×10 W đến 2×36 W và đạt IP65, trong khi dòng highbay chống nổ có công suất từ 100 W đến 300 W. Điều này nghĩa là sản phẩm chống nổ vẫn phải đạt thêm yêu cầu về chống bụi và nước, chứ không thay thế được yêu cầu đó.

Khi nào bắt buộc dùng đèn chống nổ?

Về nguyên tắc, đèn chống nổ là bắt buộc ở những khu vực được xác định là có nguy cơ cháy nổ do hơi, khí hoặc bụi dễ cháy, theo phân loại khu vực nguy hiểm trong hồ sơ thiết kế đã được thẩm duyệt về phòng cháy chữa cháy. Những nơi thường rơi vào nhóm này gồm:

• Kho xăng dầu, trạm nạp, trạm chiết: hơi xăng dầu nhẹ hơn hoặc nặng hơn không khí tùy loại, thường tích tụ ở nơi thấp hoặc kín gió.
• Kho hóa chất dễ cháy: dung môi, cồn, hóa chất bay hơi dễ cháy hoặc phản ứng tạo khí cháy.
• Xưởng sơn, in ấn, phòng pha chế dung môi: hơi sơn và dung môi tích tụ khi pha, phun sơn, sấy.
• Kho gas, khu vực lưu trữ khí cháy: rò rỉ nhỏ cũng có thể tạo hỗn hợp nổ.
• Xưởng có bụi dễ cháy: như bụi gỗ mịn, bột, một số bụi kim loại, nơi bụi lơ lửng đủ dày trong không khí.
• Một số khu vực công nghiệp đặc thù: nhà máy hóa dầu, khu xử lý khí, các phòng ắc quy lớn có khí hydro thoát ra.

Điều quan trọng là phân loại khu vực nguy hiểm không do nhà cung cấp đèn quyết định. Nó là kết quả đánh giá của đơn vị thiết kế dựa trên loại chất, điều kiện thông gió, khả năng rò rỉ và tần suất xuất hiện hỗn hợp nổ. Chủ đầu tư nên đề nghị đơn vị thiết kế hoặc cơ quan phòng cháy chữa cháy có thẩm quyền xác nhận khu vực nào cần thiết bị chống nổ, và cấp bảo vệ ra sao, trước khi mua đèn.

Chọn máng hay highbay chống nổ?

Máng chống nổ T8 phù hợp trần thấp đến trung bình, kho nhỏ, phòng pha chế, nhà bơm, hành lang kỹ thuật. Chúng dễ lắp thành hàng dài dọc lối đi. Khi trần cao như kho hóa chất nhiều tầng kệ, nhà xưởng lớn, highbay chống nổ công suất 100 W đến 300 W phù hợp hơn vì có quang thông đủ lớn để chiếu sáng từ độ cao. Tương tự đèn highbay thông thường, công suất cần được tính theo chiều cao trần và diện tích, nhưng hạn chế là phải chọn trong các mẫu đã có chứng nhận chống nổ.

Nếu khu vực rộng ngoài trời như sân kho xăng dầu, cần đèn pha chống nổ chuyên dụng; hãy hỏi nhà cung cấp về các mẫu có sẵn và hồ sơ đi kèm thay vì dùng đèn pha thông thường.

Những điều cần kiểm tra khi mua đèn chống nổ

Hồ sơ chứng nhận theo từng mã hàng

Mỗi model đèn chống nổ cần có giấy chứng nhận phù hợp loại khu vực và nhóm chất nguy hiểm cần sử dụng. Hãy yêu cầu bản sao giấy chứng nhận, catalogue và nhãn mác của đúng mã hàng bạn đặt, rồi đối chiếu với yêu cầu trong hồ sơ thiết kế. Không chấp nhận thông tin chung chung kiểu "đèn chống nổ" mà không có hồ sơ.

Nhiệt độ bề mặt và nhóm khí

Đèn chống nổ có phân loại về nhiệt độ bề mặt tối đa và nhóm khí mà nó được phép dùng. Chất trong kho của bạn có nhiệt độ tự cháy thấp hay cao, thuộc nhóm nào, đều ảnh hưởng đến việc đèn có hợp hay không. Hãy trao đổi với đơn vị thiết kế để chọn đúng.

Phụ kiện đi kèm

Đèn chống nổ chỉ an toàn khi toàn bộ hệ thống đi kèm cũng phù hợp: đầu cáp, hộp nối, công tắc, dây dẫn, cách đi ống. Một đèn chống nổ nhưng hộp nối thường vẫn tạo ra điểm nguy hiểm.

Nguồn gốc, driver và bảo hành

Giống mọi đèn LED, driver là bộ phận cần chú ý: catalogue Vietlux nêu các thương hiệu driver như Philips, Done, LY, Meanwell, Inventronic. Hãy hỏi thời hạn bảo hành và quy trình xử lý khi đèn hỏng ở khu vực khó tiếp cận.

Lưu ý thi công và bảo trì

Thi công đèn chống nổ phải theo đúng hồ sơ thiết kế và hướng dẫn nhà sản xuất. Cần dùng nhân lực có hiểu biết về thiết bị chống nổ, siết đầy đủ bu lông nắp, không tự ý khoan, cắt hay thay đổi vỏ đèn. Khi bảo trì, phải cắt điện, chờ đủ thời gian và kiểm tra mối ghép chống nổ, gioăng, kính chụp. Mọi hư hại như nứt vỏ, ố gỉ nặng hay mất ốc đều là lý do phải thay đèn thay vì tiếp tục sử dụng.

Ngoài ra, hãy lưu hồ sơ nghiệm thu và biên bản kiểm tra định kỳ. Đây là giấy tờ cần khi cơ quan chức năng kiểm tra an toàn phòng cháy chữa cháy.

NEWSUN hỗ trợ gì cho khu vực nguy hiểm?

NEWSUN Group Vina phân phối đèn LED Vietlux, trong đó có máng chống nổ và highbay chống nổ, đồng thời thi công điện công nghiệp, tủ điện và thang máng cáp trong nhà máy. Chúng tôi có thể phối hợp với đơn vị thiết kế của bạn để chọn thiết bị và hoàn thiện hồ sơ vật tư. Xem thêm tại danh mục đèn LED. Hãy gọi hotline 0924.625.688 hoặc nhắn Zalo cùng số để được tư vấn.