Nghiệm thu và đóng điện công trình: hồ sơ, thử nghiệm, an toàn

Nghiệm thu và đóng điện công trình là chặng cuối của một dự án điện, cũng là chặng dễ phát sinh tranh cãi nhất giữa chủ đầu tư và nhà thầu nếu hồ sơ và thử nghiệm không rõ ràng. Một công trình thi công tốt nhưng thiếu biên bản, thiếu số liệu thử nghiệm sẽ rất khó chứng minh chất lượng, khó bàn giao, khó bảo hành. Ngược lại, quy trình nghiệm thu bài bản giúp phát hiện lỗi từ sớm, bảo đảm an toàn khi đóng điện và là cơ sở để thanh quyết toán. Bài viết này trình bày trình tự nghiệm thu, các nhóm hồ sơ, hạng mục thử nghiệm và nguyên tắc an toàn khi đóng điện.

1. Nghiệm thu là gì và vì sao không thể làm qua loa?

Nghiệm thu là việc chủ đầu tư, đơn vị giám sát, nhà thầu và các bên liên quan cùng kiểm tra, đối chiếu kết quả thi công với thiết kế, hợp đồng và yêu cầu kỹ thuật, rồi lập biên bản xác nhận. Với công trình điện, nghiệm thu còn mang ý nghĩa an toàn: một mối nối lỏng, một dây tiếp địa đứt hoặc một rơ le cài sai có thể không thể hiện ra khi chưa có điện nhưng gây hậu quả khi vận hành.

Vì vậy nghiệm thu nên chia thành nhiều lớp, thực hiện từng giai đoạn thay vì dồn đến cuối. Các hạng mục bị che khuất sau này như hệ thống tiếp địa chôn đất, ống luồn cáp đặt ngầm, móng trụ hay móng máy biến áp phải được nghiệm thu ngay trước khi lấp.

2. Các giai đoạn nghiệm thu thường gặp

Nghiệm thu vật tư, thiết bị đầu vào

Khi vật tư về công trình, cần đối chiếu chủng loại, quy cách, số lượng với hồ sơ thiết kế và hợp đồng, kiểm tra ngoại quan và chứng từ nguồn gốc, chất lượng. Đây là bước ngăn vật tư sai chủng loại đi vào công trình, vốn là nguyên nhân phổ biến của sự cố về sau. Tủ điện, thang cáp, cáp điện cần được kiểm tra kích thước, vật liệu, độ dày tôn, lớp sơn hoặc mạ theo hồ sơ.

Nghiệm thu công việc xây lắp

Từng công việc như đóng cọc tiếp địa, dựng cột, lắp thang máng cáp, kéo cáp, lắp tủ được nghiệm thu khi hoàn thành. Kiểm tra bao gồm vị trí, cao độ, khoảng cách an toàn, chất lượng mối nối, mối hàn, độ chắc chắn của giá đỡ, đánh dấu cáp và nhãn mạch.

Nghiệm thu lắp đặt thiết bị và chạy thử

Khi thiết bị đã lắp xong, tiến hành thử nghiệm riêng từng thiết bị rồi thử liên động toàn hệ thống. Sau đó chạy thử không tải và có tải để quan sát sự làm việc thực tế.

Nghiệm thu hoàn thành đưa vào sử dụng

Là bước tổng kết, xác nhận công trình đã hoàn thành theo thiết kế, đạt yêu cầu chất lượng, hồ sơ đầy đủ và đủ điều kiện bàn giao đưa vào khai thác.

3. Bộ hồ sơ cần chuẩn bị

Hồ sơ nghiệm thu điện thường được chia thành ba nhóm. Nhóm hồ sơ pháp lý và thiết kế gồm quyết định đầu tư hoặc giấy phép liên quan, hồ sơ thiết kế được duyệt, thỏa thuận đấu nối. Nhóm hồ sơ quản lý chất lượng gồm nhật ký thi công, biên bản nghiệm thu vật liệu, nghiệm thu công việc, biên bản kiểm tra thiết bị, chứng chỉ chất lượng và nguồn gốc xuất xứ vật tư. Nhóm hồ sơ kỹ thuật hoàn công gồm bản vẽ hoàn công, biên bản thử nghiệm, tài liệu hướng dẫn vận hành, bảo trì và thông tin bảo hành.

Thành phần hồ sơ chi tiết phụ thuộc loại công trình, quy mô và hợp đồng; luôn đối chiếu với quy định hiện hành và yêu cầu của chủ đầu tư. Quan trọng nhất là hồ sơ phải phản ánh đúng thực tế thi công, bản vẽ hoàn công phải thể hiện đúng vị trí thực tế của cáp, tủ và thiết bị chứ không sao chép lại bản vẽ thiết kế.

4. Các hạng mục thử nghiệm trước khi đóng điện

• Kiểm tra ngoại quan và đấu nối: đối chiếu sơ đồ nguyên lý, siết lại mối nối, kiểm tra thứ tự pha, màu dây, nhãn mạch, độ kín của vỏ tủ và cửa.
• Đo điện trở cách điện: đo cách điện cáp lực, thanh cái, cuộn dây máy biến áp, động cơ trước khi cấp điện.
• Đo điện trở nối đất: kiểm tra hệ thống tiếp địa an toàn và chống sét, so sánh với giá trị yêu cầu trong thiết kế.
• Thử nghiệm máy biến áp: đo tỷ số biến, tổ đấu dây, điện trở một chiều cuộn dây và các thử nghiệm khác theo yêu cầu, kiểm tra dầu nếu có.
• Thử nghiệm bảo vệ: thử rơ le, aptomat, bảo vệ quá dòng, chống dòng rò, kiểm tra giá trị cài đặt theo bảng cài đặt được duyệt.
• Kiểm tra liên động và mạch điều khiển: thử cơ khí và điện, ví dụ liên động giữa các nguồn trong tủ ATS, thử chế độ tự động và chế độ tay, nút dừng khẩn cấp.
• Kiểm tra thiết bị đo đếm: đồng hồ điện áp, dòng, tần số, công tơ, tỷ số biến dòng.

Các thử nghiệm phải do người có chuyên môn, bằng thiết bị đo đã được kiểm định thực hiện, có biên bản ghi rõ thiết bị đo, điều kiện thử, kết quả và đánh giá đạt hoặc không đạt. Mọi hạng mục chưa đạt cần xử lý và thử lại trước khi tiến hành bước tiếp theo.

5. Nguyên tắc an toàn khi nghiệm thu và đóng điện

An toàn điện không phải thủ tục hình thức. Trước khi đóng điện, cần xác nhận toàn bộ nhân sự đã rời khỏi khu vực nguy hiểm, các dụng cụ, dây nối đất di động, biển cảnh báo tạm thời đã được thu hồi, cửa tủ đã đóng, che chắn đã lắp lại. Người chỉ huy thao tác phải được phân công rõ, có phiếu thao tác hoặc kịch bản đóng điện được các bên thống nhất, cùng phương án xử lý nếu xảy ra sự cố ngay khi đóng.

Nhân viên trực tiếp thao tác phải được huấn luyện an toàn điện, có thiết bị bảo hộ phù hợp như găng cách điện, ủng, mũ, kính, và dụng cụ cách điện được kiểm tra định kỳ. Phải kiểm tra bằng bút thử điện hoặc thiết bị đo trước khi chạm vào bất kỳ phần dẫn điện nào, không tin vào phỏng đoán là đã cắt điện. Thực hiện khóa, treo biển báo tại các thiết bị đã cắt để người khác không đóng nhầm.

6. Trình tự đóng điện thông thường

Trình tự cụ thể thay đổi theo công trình, nhưng thường theo nguyên tắc từ nguồn đến tải, từ cấp điện áp cao xuống thấp và đóng từng phần. Đầu tiên đóng điện không tải cho thiết bị đầu nguồn, ví dụ máy biến áp, quan sát âm thanh, nhiệt độ, chỉ thị. Sau đó đo điện áp các pha, kiểm tra thứ tự pha. Tiếp theo lần lượt đóng các lộ ra tủ phân phối, rồi từng nhóm tải, bắt đầu từ tải nhẹ như chiếu sáng, sau đó đến các động cơ lớn. Khi đóng các động cơ lớn, theo dõi dòng khởi động và độ sụt áp.

Với công trình đấu nối vào lưới điện lực, việc đóng điện phải phối hợp với đơn vị quản lý lưới theo đúng thỏa thuận, không tự ý đóng điện khi chưa đủ điều kiện. Công trình cần đã hoàn tất hồ sơ nghiệm thu và hợp đồng mua bán điện cần thiết theo quy định hiện hành.

7. Theo dõi sau đóng điện và giai đoạn bảo hành

Sau khi đóng điện, nên theo dõi trong những ngày đầu: nhiệt độ mối nối, tủ điện, cáp, dòng các pha, cân bằng tải, tiếng ồn bất thường, các bảo vệ có tác động nhầm không. Một số lỗi chỉ lộ ra khi tải thực tế lên cao, ví dụ mối nối lỏng gây nóng cục bộ. Chạm nhẹ thiết bị nóng bằng tay là cách làm nguy hiểm; hãy dùng thiết bị đo nhiệt độ không tiếp xúc hoặc camera nhiệt nếu có.

Giai đoạn bảo hành là lúc nhà thầu khắc phục các khiếm khuyết phát sinh, nên chủ đầu tư cần lưu lại nhật ký sự cố và liên hệ nhà thầu kịp thời. Đồng thời xây dựng ngay kế hoạch bảo trì định kỳ theo hướng dẫn trong bài về bảo trì trạm biến áp và tủ điện.

8. Những lỗi hay gặp khiến nghiệm thu bị chậm

• Bản vẽ hoàn công không khớp thực tế, phải đo vẽ lại.
• Thiếu biên bản nghiệm thu các hạng mục che khuất, không thể chứng minh chất lượng.
• Vật tư thực tế khác danh mục duyệt mà chưa có văn bản chấp thuận thay đổi.
• Thiết bị đo thử nghiệm chưa được kiểm định hoặc biên bản thiếu chữ ký.
• Cài đặt bảo vệ chưa theo bảng tính toán, dẫn đến tác động nhầm khi chạy thử.

9. Vai trò của nhà thầu trong nghiệm thu

Một nhà thầu chuyên nghiệp không chờ chủ đầu tư nhắc mới làm hồ sơ. Họ tự kiểm tra nội bộ trước, chuẩn bị đầy đủ biên bản, mời giám sát đúng thời điểm, chủ động khắc phục tồn tại và hướng dẫn nhân viên vận hành. NEWSUN Group Vina thi công điện công nghiệp, đường dây và trạm biến áp từ 35kV trở xuống, đồng thời sản xuất tủ điện, thang máng cáp nên có thể kiểm tra xuất xưởng trước khi vật tư về công trình.

10. Kết luận

Nghiệm thu và đóng điện không phải thủ tục cuối cùng để "cho xong" mà là hàng rào chất lượng và an toàn của cả dự án. Hãy yêu cầu thử nghiệm có biên bản, hồ sơ trung thực, đóng điện có kịch bản và có người chịu trách nhiệm. Nếu bạn cần đơn vị thi công và hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu cho công trình điện nhà máy, hãy gọi hotline/Zalo 0924.625.688 để NEWSUN tư vấn cụ thể.