Móng cột đèn, bích đế và bulong M24: lưu ý thi công

Một cột đèn đẹp, mạ kẽm tốt đến đâu cũng chỉ bền khi có móng đúng kỹ thuật. Thực tế, nhiều sự cố nghiêng cột, gãy bulong, nứt bê tông chân cột xuất phát từ khâu thi công móng chứ không phải từ bản thân cột. Móng cột đèn, bích đế và bulong là ba bộ phận làm việc cùng nhau để truyền tải trọng bản thân, lực gió và mô men uốn xuống nền đất. Bài viết này hệ thống các lưu ý thi công, với trọng tâm là bulong M24 cho dòng cột cánh buồm và những nguyên tắc áp dụng cho các loại cột khác.

Vai trò của móng, bích đế và bulong

Có thể hình dung ba bộ phận này như một chuỗi truyền lực. Cột chịu gió sinh ra mô men uốn ở chân cột. Mô men này được chân cột truyền sang bích đế, bích đế truyền xuống bulong, bulong neo vào khối bê tông móng, và móng truyền xuống nền đất. Chuỗi chỉ mạnh bằng mắt xích yếu nhất. Móng đủ lớn nhưng bulong lệch hoặc siết thiếu lực thì cột vẫn làm việc kém. Bích đế dày nhưng móng không đủ khối lượng thì cột vẫn có nguy cơ nghiêng khi gặp gió mạnh.

• Bích đế: tấm thép hàn ở chân cột, phân bố lực xuống các bulong. Kích thước bích phụ thuộc dòng cột; ví dụ cột thép liền cần BG6–BG11 có bích 300–400 mm theo catalogue.
• Bulong móng: neo giữ cột vào bê tông. Cột cánh buồm kép CBK-09 đến CBK-12 (thân D84, cao 9–12 m) dùng bulong M24.
• Móng bê tông: khối chịu lực chính, kích thước và độ sâu do thiết kế tính theo tải cột, nền đất và điều kiện gió.

Chuẩn bị trước khi thi công móng

Đọc kỹ hồ sơ thiết kế và bản vẽ cột

Mỗi mã cột có bản vẽ riêng với đường kính vòng bulong, số bulong, kích thước lỗ bích, chiều dài đoạn bulong chôn và đoạn ren lộ ra. Nhà thầu cần đối chiếu bản vẽ móng của thiết kế với bản vẽ cột của nhà sản xuất. Nếu hai bản vẽ không khớp, phải xử lý trước khi đổ bê tông. Khi cần, hãy hỏi trực tiếp nhà sản xuất cột như NEWSUN để xác nhận thông số.

Khảo sát vị trí và nền đất

Xác định chính xác vị trí cột theo mặt bằng, kiểm tra các công trình ngầm như cáp, ống nước, ống thoát. Đánh giá nền đất: đất yếu, nền ngập nước, đất đắp mới cần có biện pháp xử lý riêng và ý kiến của thiết kế. Không nên đổ móng trên lớp đất đắp chưa lèn chặt.

Kiểm tra vật tư

Bulong, đai ốc, vòng đệm phải đúng cấp bền, đúng kích thước. Bulong nên được bảo vệ chống gỉ, ví dụ mạ kẽm. Kiểm tra ren không bị hỏng, chiều dài đủ. Cốt thép, ống luồn cáp, vật liệu bê tông đạt yêu cầu theo hồ sơ.

Lồng bulong: chi tiết quyết định độ chính xác

Lồng bulong (còn gọi là khung bulong, khung định vị) là bộ khung giữ các bulong đúng vị trí tương đối với nhau. Đây là chi tiết không nên bỏ qua. Khi lắp bulong rời trực tiếp vào cốt thép rồi đổ bê tông, rất dễ để bulong lệch tâm, nghiêng hoặc sai cao độ, dẫn đến bích đế không lắp được hoặc phải cắt, doa lỗ bích làm giảm khả năng chịu lực.

Một lồng bulong tốt cần đảm bảo bulong thẳng đứng, đều đoạn ren lộ trên mặt móng, đúng khoảng cách vòng bulong theo bản vẽ cột. Nên dùng tấm dẫn (template) có lỗ đúng vị trí ở phía trên để cố định bulong khi đổ bê tông. Hướng bích đế, vị trí cửa cột và hướng cần đèn cũng phải xác định trước, vì khi đã đổ bê tông thì không thể xoay các bulong.

Ống luồn cáp và tiếp địa

Trong móng cần chôn sẵn ống luồn cáp (thường là ống nhựa chịu lực hoặc ống thép) dẫn cáp từ tuyến cáp ngầm lên cửa cột. Ống phải có bán kính uốn hợp lý để kéo cáp dễ dàng, đầu ống nhô lên đúng vị trí gần cửa cột và được bịt tạm để bê tông, đất đá không lọt vào. Có thể chuẩn bị thêm một ống dự phòng nếu tuyến có khả năng mở rộng.

Hệ thống tiếp địa cũng thường được chuẩn bị đồng thời với móng. Cọc tiếp địa, dây nối và điểm đấu tiếp địa tại chân cột cần được thi công theo thiết kế điện của công trình. Giá trị điện trở tiếp địa cần đo kiểm khi nghiệm thu. Mọi nối tiếp địa phải chắc, chống ăn mòn.

Đổ bê tông và bảo dưỡng móng

1. Đào hố móng đúng kích thước và cao độ, loại bỏ đất xốp, đầm chặt đáy hố.
2. Đổ lớp bê tông lót nếu thiết kế yêu cầu, tạo mặt phẳng sạch cho cốt thép.
3. Lắp cốt thép, lồng bulong và ống luồn cáp, kiểm tra lại vị trí, độ thẳng đứng và cao độ lần cuối.
4. Đổ bê tông theo mác thiết kế, đầm kỹ để loại bỏ rỗ, chú ý không làm xô lệch lồng bulong.
5. Hoàn thiện mặt móng bằng phẳng, tạo độ dốc nhẹ thoát nước ra ngoài chân bích.
6. Bảo dưỡng bê tông giữ ẩm, che nắng gắt và mưa lớn trong thời gian cần thiết.

Chỉ dựng cột khi bê tông đã đạt cường độ theo yêu cầu của hồ sơ. Dựng sớm khiến bê tông quanh bulong bị phá hoại, giảm khả năng neo. Nếu cần rút ngắn tiến độ, hãy trao đổi với thiết kế để có phương án phù hợp thay vì tự ý dựng sớm.

Lắp cột và siết bulong M24

Hạ cột vào vị trí

Dùng cẩu hoặc xe cẩu hạ cột từ từ cho các lỗ bích đi vào bulong, tránh làm hỏng ren. Không kéo lê hay cưỡng bức cột vào bulong lệch. Nếu lỗ không khớp, dừng lại tìm nguyên nhân thay vì khoét rộng lỗ.

Căn chỉnh độ thẳng đứng

Dùng hệ đai ốc hai phía (đai ốc dưới để cân chỉnh cao độ và độ thẳng, đai ốc trên để siết giữ) kết hợp vòng đệm phẳng. Kiểm tra độ thẳng đứng của cột theo hai phương vuông góc bằng quả dọi hoặc thiết bị đo. Cột cánh buồm kép có hai cần lệch hai phía càng cần cân chỉnh kỹ để tránh nghiêng lệch về một bên.

Siết đều và đủ lực

Siết các đai ốc theo thứ tự chéo, nhiều lần, tăng dần lực đến giá trị quy định, thay vì siết hẳn từng bulong một. Dùng cờ lê lực khi thiết kế có yêu cầu mô men siết cụ thể. Sau khi cột chịu tải ổn định, kiểm tra siết lại. Phần ren thừa nên được bảo vệ bằng mỡ hoặc nắp chụp để chống gỉ.

Hoàn thiện chân cột

Sau khi căn chỉnh xong, nhiều công trình bơm vữa không co ngót hoặc làm gờ bê tông bao chân bích để chống nước đọng và bảo vệ bulong. Bất kỳ giải pháp nào cũng cần thoát nước tốt, không để nước đọng quanh đai ốc.

Các lỗi thường gặp và cách tránh

• Bulong lệch tâm, nghiêng: do không dùng lồng và tấm dẫn. Cách tránh: cố định chắc, kiểm tra trước và sau khi đổ bê tông.
• Đoạn ren lộ quá ngắn hoặc quá dài: ảnh hưởng đến việc siết hai đai ốc và cân chỉnh. Kiểm tra cao độ đỉnh bulong theo bản vẽ.
• Dựng cột khi bê tông chưa đủ tuổi: làm giảm khả năng neo, dễ nứt bê tông chân cột.
• Quên ống luồn cáp hoặc đặt sai vị trí: phải đục phá sau này làm yếu móng.
• Nước đọng quanh chân cột: gây gỉ đai ốc và bích đế. Tạo dốc thoát nước và bảo vệ chân cột.
• Siết không đều: cột bị cong hoặc lệch, bulong chịu lực không đồng đều.

Liên hệ giữa loại cột và yêu cầu móng

Cột càng cao và bộ đèn càng nặng thì yêu cầu móng càng lớn. Cột thấp như BG6, BG7 có móng nhỏ gọn, trong khi cột đa giác 14 m hay cột giàn đèn nâng hạ đòi hỏi tính toán chi tiết theo tải gió và điều kiện nền. Các mẫu như cột cánh buồm kép, cột đa giác DG14 hay cột thép liền cần đơn đều có bản vẽ chân cột riêng. Hãy yêu cầu bản vẽ này trước khi khởi công, và tham khảo danh mục cột đèn để chọn đúng mã.

Kết luận

Móng cột đèn, bích đế và bulong M24 là phần ít được nhìn thấy nhưng quyết định độ an toàn của cả tuyến chiếu sáng. Thi công đúng nghĩa là đọc kỹ bản vẽ, dùng lồng bulong, chôn sẵn ống luồn cáp và tiếp địa, đổ và bảo dưỡng bê tông đủ thời gian, siết bulong đều và đủ lực. Mỗi bước làm cẩn thận hôm nay giúp tránh những sự cố tốn kém về sau.

NEWSUN Group Vina không chỉ sản xuất cột đèn mà còn thi công lắp đặt chiếu sáng đô thị. Hãy gọi hotline 0924.625.688 hoặc nhắn Zalo để nhận bản vẽ cột và tư vấn thi công móng cho dự án của bạn.