Phụ kiện đường dây trung thế, hạ thế: đầu cốt, kẹp, sứ, hộp nối

Một tuyến cáp điện tốt chỉ khi từng mối nối, từng điểm treo, từng đầu cáp đều tốt. Thực tế vận hành cho thấy sự cố đường dây thường xuất phát từ phụ kiện đường dây trung thế, hạ thế như đầu cốt ép lỏng, kẹp treo không đúng, sứ nứt, hộp nối vào nước hơn là từ thân cáp. Bài viết điểm qua các loại phụ kiện phổ biến, vai trò của từng loại và nguyên tắc chọn để tuyến cáp vận hành ổn định, an toàn.

Phụ kiện đường dây là gì và vì sao quan trọng

Phụ kiện đường dây là nhóm vật tư dùng để nối, đỡ, cố định, cách điện, bảo vệ cáp và dây dẫn trong mạng lưới điện. Chúng không dẫn tải chính nhưng quyết định độ tin cậy cơ học và điện của cả tuyến. Một mối nối kém tạo điện trở tiếp xúc cao, nóng lên, oxy hóa, càng nóng càng tệ, cuối cùng cháy mối nối. Một sứ không đủ cấp cách điện có thể phóng điện. Một kẹp không đủ lực giữ khiến dây trượt, võng, đứt.

Phụ kiện cũng cần đồng bộ với cáp: cùng vật liệu lõi, đúng tiết diện, đúng cấp điện áp, phù hợp điều kiện môi trường. Phần dưới đây chia phụ kiện theo chức năng.

Phụ kiện đấu nối và bảo vệ mối nối

Đầu cốt

Đầu cốt là chi tiết kim loại ép vào đầu cáp để đấu vào thanh cái, aptomat, cầu đấu, thiết bị. Đầu cốt có nhiều dạng: cốt tròn, cốt chữ U, cốt pin, cốt ống nối. Vật liệu thường là đồng mạ thiếc cho cáp đồng, nhôm hoặc đồng nhôm cho cáp nhôm. Chọn đầu cốt đúng tiết diện lõi, ép bằng kìm hoặc máy ép thủy lực với khuôn đúng cỡ. Ép không đủ lực làm mối nối lỏng, ép quá tay có thể cắt sợi. Sau khi ép, bọc ống co nhiệt hoặc ống cách điện để bảo vệ.

Ống nối cáp

Ống nối dùng nối hai đoạn cáp cùng tiết diện thành một. Có loại ép, loại bắt bu lông. Sau khi nối phải bọc cách điện bằng băng, ống co nhiệt hoặc đặt trong hộp nối theo cấp điện áp. Với cáp trung thế, mối nối phải dùng bộ hộp nối chuyên dụng.

Hộp nối cáp

Hộp nối khôi phục lớp cách điện, màn chắn và vỏ bảo vệ tại vị trí nối cáp. Với hạ thế, hộp nối có thể là loại đổ nhựa epoxy hoặc loại co nhiệt, dùng cho cáp chôn đất, cáp ngầm chiếu sáng đô thị. Với trung thế, hộp nối là bộ phụ kiện nhiều bộ phận gồm ống nối, ống bán dẫn, ống cách điện, lưới nối đất. Thi công phải đúng quy trình, sạch sẽ, khô ráo.

Đầu cáp

Đầu cáp là phụ kiện xử lý điện trường tại điểm kết thúc cáp. Có đầu cáp trong nhà và ngoài trời, loại co nhiệt, loại co nguội, loại cắm. Với đầu cáp ngoài trời, có thêm các tán chống nước chảy dọc. Đây là vị trí xảy ra nhiều sự cố nhất của cáp trung thế, do đó cần tay nghề thợ và vật liệu chuẩn.

Cốt nối, kẹp nối rẽ

Kẹp nối rẽ dùng đấu nhánh từ dây chính mà không cần cắt đứt dây chính. Gồm loại kẹp bulong, kẹp xuyên cách điện, kẹp rãnh song song. Chọn loại phù hợp vật liệu dây (đồng, nhôm) và dải tiết diện. Với dây nhôm, dùng loại kẹp có lớp chống oxy hóa.

Phụ kiện đỡ, treo và cố định

Kẹp treo, kẹp néo

Kẹp treo giữ dây hoặc cáp bọc ở cột thẳng, cho phép dây trượt nhẹ khi gió. Kẹp néo (kẹp căng) giữ chặt dây ở cột cuối, cột góc, chịu lực căng của đường dây. Hai loại này khác nhau về cấu tạo và khả năng chịu lực. Dùng nhầm kẹp treo ở vị trí néo có thể làm dây trượt, tuột, rất nguy hiểm.

Móc treo, ghíp, bulong và phụ kiện giữ

Dùng để gắn sứ, kẹp vào xà, cột. Vật liệu thường là thép mạ kẽm nhúng nóng để chống gỉ. Chọn kích thước và cấp bền phù hợp tải trọng. Khi lắp, siết đúng mô-men, có đệm vênh chống lỏng.

Xà đỡ, giá đỡ, chân cột

Xà đỡ gắn trên cột để bố trí các pha, sứ. Chọn theo cấp điện áp để bảo đảm khoảng cách pha-pha, pha-đất. Giá đỡ cáp trong hào, mương, trạm cố định cáp theo khoảng cách đều. NEWSUN cung cấp thang cáp, khay cáp, máng cáp cùng phụ kiện thang cáp như co ngang 90°, co lên, co xuống, nối T, chữ thập, nối giảm cho các tuyến trong nhà, ngoài trời và hầm kỹ thuật.

Kẹp cáp, đai cố định

Dùng cố định cáp lên thang, vào tường, vào cột. Chọn vật liệu chịu nhiệt, chịu tia UV nếu lắp ngoài trời. Với cáp chống cháy, tránh kẹp nhựa dễ chảy, nên dùng kẹp kim loại phù hợp.

Phụ kiện cách điện

Sứ cách điện

Sứ cách điện giữ dây dẫn cách ly khỏi cột, xà, đất. Có sứ đứng, sứ treo (chuỗi sứ), sứ ống chỉ, sứ đỡ trong trạm. Chất liệu có thể là sứ, thủy tinh hoặc composite polyme. Chọn sứ theo cấp điện áp, mức độ ô nhiễm khu vực (ven biển, khu công nghiệp có bụi, hóa chất cần sứ có đường rò lớn hơn), và tải trọng cơ học. Sứ nứt, mẻ, bẩn nhiều dễ phóng điện, cần kiểm tra và vệ sinh định kỳ.

Chuỗi sứ và phụ kiện chuỗi

Ở đường dây trung thế trên không, đặc biệt tại vị trí néo, dùng chuỗi sứ gồm nhiều bát sứ hoặc sứ composite ghép nối cùng khóa, ghíp, mắt nối. Số bát hoặc chiều dài chuỗi xác định theo cấp điện áp và môi trường.

Chống sét van, cầu chì tự rơi

Chống sét van bảo vệ thiết bị và cáp khỏi quá điện áp do sét hoặc đóng cắt, thường lắp tại đầu cáp chuyển tiếp giữa đường dây trên không và cáp ngầm, trước máy biến áp. Cầu chì tự rơi bảo vệ nhánh rẽ và máy biến áp, tự rơi khi dây chảy để tạo khoảng cách cách ly nhìn thấy. Các thiết bị này cần chọn theo cấp điện áp và dòng định mức của hệ thống.

Phụ kiện nối đất và bảo vệ

Hệ thống nối đất gồm cọc tiếp địa, dây tiếp địa, kẹp tiếp địa, hộp kiểm tra. Mục đích là tản dòng sự cố xuống đất và đưa điện thế tiếp xúc về mức an toàn. Màn chắn kim loại của cáp trung thế cũng được nối đất qua các bộ phụ kiện nối đất theo thiết kế. Ngoài ra còn có ống luồn cáp, ống nhựa xoắn HDPE, băng cảnh báo cáp ngầm, cọc mốc, nắp đan hào cáp để bảo vệ cơ học và dễ nhận biết tuyến.

Phụ kiện thiết bị đóng cắt liên quan

Tại đầu và cuối tuyến cáp thường có aptomat, máy cắt, cầu dao, cầu chì, thanh cái đấu nối. Các thiết bị này phải phù hợp dòng định mức, dòng cắt ngắn mạch và cấp điện áp của tuyến. Bạn có thể tham khảo nhóm thiết bị đóng cắt để chọn thiết bị đồng bộ, và xem tủ điện NEWSUN sản xuất để lắp đặt các thiết bị này gọn gàng, an toàn.

Nguyên tắc chọn phụ kiện đồng bộ

• Đúng cấp điện áp: phụ kiện hạ thế không dùng cho trung thế và ngược lại.
• Đúng vật liệu lõi và tiết diện: đầu cốt, ống nối phải khớp với loại và cỡ lõi cáp.
• Phù hợp môi trường: chống ăn mòn, chống tia cực tím, chống ẩm với tuyến ngoài trời, ven biển, nhà máy hóa chất.
• Đủ khả năng chịu cơ học: tải trọng gió, lực căng, độ võng với tuyến trên không.
• Đồng bộ nhà sản xuất khi có thể: các bộ hộp nối, đầu cáp trung thế nên dùng trọn bộ để bảo đảm kích thước, vật liệu tương thích.
• Có tài liệu kỹ thuật và hướng dẫn lắp: thi công theo hướng dẫn của hãng, ghi lại kết quả kiểm tra sau lắp.

Lưu ý thi công và kiểm tra vận hành

Thi công phụ kiện phải có kỹ thuật viên đã qua đào tạo, dụng cụ đúng chuẩn như kìm ép thủy lực, dao bóc bán dẫn, mỏ khò nhiệt, cờ lê lực. Bề mặt cáp phải được làm sạch, khô trước khi lắp. Sau khi lắp xong, kiểm tra bằng mắt, đo điện trở tiếp xúc, đo điện trở cách điện hoặc thử nghiệm theo yêu cầu. Khi vận hành, kiểm tra nhiệt độ mối nối định kỳ bằng camera nhiệt và vệ sinh sứ ở khu vực nhiều bụi.

Những sự cố thường gặp ở phụ kiện và cách phòng tránh

Sự cố phổ biến nhất là mối nối nóng chảy do đầu cốt ép không đủ lực hoặc bu lông lỏng theo thời gian vì rung và chu kỳ nóng lạnh. Cách phòng tránh là dùng dụng cụ ép đúng chuẩn, siết bằng cờ lê lực, đánh dấu vị trí siết và kiểm tra bằng camera nhiệt định kỳ. Sự cố thứ hai là phóng điện bề mặt sứ do bụi bẩn, muối, ẩm; cần vệ sinh định kỳ hoặc chọn sứ có đường rò dài hơn ở khu vực ô nhiễm. Sự cố thứ ba là nước thấm vào hộp nối và đầu cáp do bịt kín không tốt, dẫn đến suy giảm cách điện; cần thi công trong điều kiện khô ráo và thử nghiệm trước khi đóng điện. Cuối cùng là kẹp, móc bị gỉ yếu sau thời gian dài ngoài trời; nên dùng thép mạ kẽm nhúng nóng và kiểm tra gỉ sét hằng năm.

Liên hệ NEWSUN

CÔNG TY CỔ PHẦN NEWSUN GROUP VINA phân phối cáp Cadisun, Goldcup, LS Vina, Cadivi, thiết bị điện, sản xuất thang máng cáp và thi công đường dây, trạm biến áp từ 35kV trở xuống. Chúng tôi có thể tư vấn trọn bộ cáp và phụ kiện cho tuyến của bạn. Hãy gửi thông tin cấp điện áp, loại cáp, tiết diện và phương án lắp đặt. Liên hệ hotline hoặc Zalo 0924.625.688 để nhận tư vấn và báo giá.